Tag Archives: parasittologi

Korleis halshogge maur, og kvifor. Del 1.

Hjå maurslekta Atta skjer arbeidarane små bitar av blad og tek dei med heim til tua si. Der brukar dei bladbitene som gjødsel for ein spesiell type sopp som berre kan leve saman med maurane, og som er den einaste maten maurane et. Ein har rekna seg fram til at 12-17% (ca ein sjettedel) av alle lauvblad i Sør-Amerika vert brukt av Atta-maur til dette; noko som gjer dei til den viktigaste planteetargruppa på kontinentet.

Av og til kan det vera lurt å halshogga maur.

Maur er nemleg særs vanlege i store delar av verda, frå sumpaktige regnskogar til tørre steppelandskap; frå langt under bakken til høgt oppe i trekronene. Dei dannar kompliserte samfunn som spelar dominerande funksjonar i mange av økosystema dei opptrer i; særleg i tropane. I tropiske regnskoger utgjer maur den dominerande gruppa av sosiale insekt, og når dei sosiale insekta ser ut til å utgjera rundt 75% av total insekt-biomasse seier det noko om kor ufatteleg mange maur som finnest (Stork 1996).

Tropiske maur er med andre ord særs viktige dyr i økosystema sine, på både godt og vondt. Ein bør difor i mange høve la dei få halda på som dei gjer om ein er interessert i at økosystema skal levere tenestene sine på ein forutsigbar måte. Dette gjeld riktignok maurane som artar — måten eit maursamfunn er organisert gjer at kvart einskildindivid er ganske uviktig i det store biletet. Det er difor ikkje miljøkriminalitet per se å halshogga maur.

Denne stokkmauren (Camponotus sp) frå Tanzania kan vel få det til å rykka i giljotinmuskelen til nokon og einkvar?

Dette med å halshogga maur er stort sett noko som vert gjort i samband med matsøk. Eit maurhovud inneheldt ei ganske standardisert pakke med næringsstoff som kan tene til mange slags føremål. Dei organismane som har skjønt dette meir enn nokre andre er pukkelflugene – familien Phoridae.

Pukkelfluger finnest over heile verda, og er utan tvil nokre av dei vanskelegaste flugene i verda å arbeide med. Dette kjem først og fremst av at det finnest utruleg mange artar, og at dei stort sett ser ganske like ut. Denne kombinasjonen er særleg tydeleg når ein ser på dei best studerte områda i verda for biologisk mangfald; ein studie i nasjonalpark i Sverige fann 330 artar, kor berre 184 var kjende for vitskapen (Bonet et al. 2010)! Det er gode grunnar til å tru at det totale talet på pukkelfluger i verda er femsifra – ekspertar hevdar at det berre i slekta Megaselia kan vera så mykje som 15000 artar globalt (Brown & Horan 2012)…

Grovt sett er pukkelflugene anten parasittoidar eller nedbrytarar, i vid forstand. Parasittoidar er ein form for parasittar som ikkje berre snyltar på verten sin, men òg tek livet av denne som ein del av livssyklusen sin. Innanfor pukkelflugane førekjem halshogging av maur hjå både parasittoidane og nedbrytarane.

Pukkelfluga Pseudacteon (til høgre i biletet til venstre) går til angrep på ein invaderande argentinsk maur (Solenopsis richteri). I biletet til høgre ser me hovudet til mauren kort tid etter at larva har halshogd ho.

Pukkelfluga Pseudacteon (til høgre i biletet til venstre) går til angrep på ein invaderande argentinsk maur (Solenopsis richteri). I biletet til høgre ser me hovudet til mauren kort tid etter at larva har halshogd ho. Bilete frå Porter & Gilbert (2004), public domain.

Det mest kjende dømet på halshogging av maur er slekta Pseudacteon, som på engelsk til og med heiter «ant-decapitating flies». Desse flugene er vanlege å sjå svirrande rundt maurtuer også i Europa (at ingen av artane er kjende frå Noreg, og berre ein frå Sverige, er ei anna sak). Hoene flyg som regel nokre millimeter over mauren dei skal angripa, før dei hogg raskt til med eggleggingsrøyra sine og legg eit torpedoforma egg. Heile prosessen tek som regel mindre enn eit sekund.

Det er verken egget eller fluga som halshogger mauren — dette skjer først etter nokre få dagar. Etter at egget vert lagt (ein stad i mellomkroppen til fluga) vert det klekt ei lita larve som i løpet av fire dagar finn vegen inn i hovudet på verten sin. Her lever den vesle flugebabyen av hemolymfe, som tilsvarar «insektblod», gjennom to hudskifter. I det siste larvestadiet byrjer ho å sleppa ut nokre spesielle enzym som svekker bindevevet mellom ulike kroppsledd på mauren. Vidare tek ho til å eta muskulatur og hjernemasse til maurhovudet er heilt tomt, noko som normalt tek mellom seks og tolv timar. I løpet av denne prosessen rekk larva som regel å gnaga av alle koplingar maurhovudet har til kroppen, og før ho forpuppar seg fell hovudet difor av (Porter 1998).

Når halshoggarflugelarva er ferdig med å vera puppe vert ho ei søt lita fluge og kryp ut or munnen på det daude maurhovudet. Foto: USDA (public domain)

Puppestadiet til halshoggarfluga, som eg synest Pseudacteon godt kan heite på norsk, varar i to til seks veker. Dei vaksne lever i under ei veke, kor dei gjer lite anna enn å para seg og leite etter nye maur å halshogga. Likevel kan dei spreie seg fleire hundre meter på leit etter nye maur å plaga (Porter 1998).

Ved første augnekast kan det sjå ut som om halshoggarflugene i Pseudacteon gjer litan skilnad for maurkoloniane dei angrip, sidan det er såpass få individuelle maur som går med. Dette kan til ein viss grad stemme på populasjonsnivå; flugeangrep førar ikkje til merkbare nedgongar. Dei kan derimot hindra spreiing av ein populasjon ved å gjera maurane mindre konkurransedyktige – når ein maurtropp vert angrepen av fluger sluttar dei å leite etter mat og byrjer å hogge i lufta for å få slutt på plageåndane sine (Porter 1998). Dette førar til at maur med halshoggarfluger i nærleiken får samla mindre mat enn andre maurartar, og har ført til at halshoggarfluger vert brukt i kontroll av skadegjerande maurartar i delar av verda.

Meir informasjon om halshogging av maur kjem i morgon.

Referansar:

– Bonet, J., Ulefors, S-O., Viklund, B. & Pape, T. 2010. Species richness estimations of the megadiverse scuttle fly genus Megaselia (Diptera: Phoridae) in a wildfire-affected hemiboreal forest. Insect Science18, 325-348.
– Brown, B.V. & Horan, R.V. 2012. A key to Neotropical Region frog-egg-feeding species of Megaselia (Diptera: Phoridae), with a new species from Panama. Contributions in Science, 520, 1-4.
– Porter, S.D. 1998. Biology and behaviour of Pseudacteon decapitating flies (Diptera: Phoridae) that parasitize Solenopsis fire ants (Hymenoptera: Formicidae). Florida Entomologist, 81, 292-309
– Porter, S.D. & Gilbert, L.E. 2004. Assessing Host Specificity and Field Release Potential of Fire Ant decapitating flies. S. 152-176 i van Driesche, R.G., Murray, T. & Reardon, R. (red.) Assessing host ranges of parasitoids and predators used for classical biological control: A guide to best practice. Morgantown: USDA Forest Health Technology Enterprise Team. 242 s.
– Stork, N.E. 1996. Tropical forest dynamics: the faunal components. S. 1-20 i Edwards, D.S., Booth, W.E. & Choy, S.C. (red.) Tropical Rainforest Research – Current Issues. Dordrecht: Kluwer Academic Publishers. 566 s.

Moro med misteltein

Misteltein er eviggrøne. Dette eksemplaret veks i Libanon og er ikkje namngjeve, men eg reknar med at det høyrer til i Viscum album-gruppa av artar/underartar.

Det er ikkje berre under mistelteinen det skjer interessante ting. Av alle dei spanande plantene ein støyter på i juletida er det nok denne som lever det mest fascinerande livet ute i naturen. I Noreg kjenner me den europeiske mistelteinen, Viscum album, men dette er berre èin av mange representantar for ei stor og ueinsarta gruppe med parasittiske epifyttplantar som finnest over nesten heile verda. Totalt finnest det over 1300 artar misteltein, som alle har sine eigne spanande naturhistorier å by på.

Den grunnleggande oppbygginga til ein misteltein er nokonlunde den same for alle artane. Vekstforma er epifyttisk, det vil seie at dei veks på andre planter; i dette tilfellet tre. Vidare er mistelteinar parasittiske; særskild tilpassa røter som kallast haustoria borar seg inn i vedvevet til vertsplanta og tek til seg næringsstoff og vatn. Sidan planta har grøne blad og difor klorofyll er ho som regel sjølvforsynt med energi, sjølv om mange av artane får delar av energien sin frå verten dei veks på.

Ein representant for den sørlege mistelteingruppa Misodendron

Som biologisk systematikar gjer det meg litt vondt å skriva om misteltein som ei gruppe – ordet vert nemleg brukt om fleire ulike ættelinjer av planter som har utvikla same vekstforma uavhengig av kvarandre. Biologisk systematikk handlar om å rekonstruera evolusjons-historiske eller fylogenetiske slektskap, og mistelteinane ser ikkje ut til å ha nokon felles stamfar som dei ikkje delar med andre planteslekter og -familiar. Meir spesifikt høyrer mistelteinane til tre ulike familiar, Loranthaceae, Santalaceae og Misodendraceae; kor dei to første òg omfattar buskar eller lianar i tillegg til epifyttane. Desse familiane er likevel i nær slekt med kvarandre, og høyrer til i gruppa Santalales (Vidal-Russell & Nickrent 2008).

Dei fleste artane i Santalales levar parasittisk på andre vedplantar, og det kan synest som om den felles forfaren til gruppa snylta på røter. Misteltein-måten å leva på, som parasitt oppe i trea, ser ut til å ha oppstått ved fem ulike høve i evolusjonen, og i fire av desse tilfella har ein gode indikasjonar på at stamforma var ein liane som både parasitterte røter og greiner. Evolusjonen har altså gått frå bakken til tretoppane ved hjelp av klatring.

Skjematisk framstilling av mistelteinevolusjon. Alle fire vekstformene finnest i nolevande Santalales, og det er fordelinga deira på greinane i evolusjonstrea som fortel forskarane at evolusjonen har gått frå rotparasittar via lianar til misteltein.

Skjematisk framstilling av mistelteinevolusjon. Alle fire vekstformene finnest i nolevande Santalales, og det er fordelinga deira på greinane i evolusjonstrea som fortel forskarane at evolusjonen har gått frå rotparasittar via lianar til misteltein.

Det femte mistelteintilfellet heiter Misodendron og er knytt til sørbøk Nothofagus; og lever saman med denne i tempererte skogar sør i Sør-Amerika. Sidan lianar har tungt for å overleva i tempererte strøk kan det godt vera at desse sør-mistelteinane òg har evolvert på same måte som dei andre fire mistelteingruppene; men at alle mellomformene mellom rotparasittar og trelevande parasittar altså har døydd ut. Dette er vanskeleg å vita noko om; men mykje kan ha skjedd på dei rundt 80 millionar åra som har gått sidan forfedrane til Misodendron skilde seg frå forfedrane til sine næraste nolevande slektningar i familien Schoepfiaceae.

Blømande europeisk misteltein

Dei europeiske mistelteinane høyrer til i ein familie som kallast Santalaceae, kor misteltein-vekstforma har oppstått heile tre gongar. Den eldste av desse ættelinjene er stundom rekna som ei eiga familie, Viscaceae, og er representert med ein einskild art i Nord- og Sentraleuropa. Europeisk misteltein Viscum album finnest i Europa nord til Oslofjorden, og kan veksa på mange ulike treslag; den nordlege underarten utelukkande på lauvtre som osp, lind og eple. Lenger sør i Europa finnest det òg misteltein på bartre; ein underart abietis på edelgran og ein austriacum på gran, furu og lerk. Dei tre underartane er enklast å skilja på vertsval, men det finnest òg små skilnadar i morfologi og genetikk (Zuber & Widmer 2000).

Mistelteinfugl (Dicaeum hirundinaceum) – ein nyttig alliert og flittig gjest hjå fleire australske mistelteinartar.

Misteltein spreier seg frå tre til tre ved hjelp av små steinfrukt som alle andre enn røynde botanikarar og hardcore pedantar ville kalla bèr. Desse vert stort sett etne og spreidde av fuglar, ofte av artar som har spesialiserte mutualistiske tilhøve til planta. Det finnest 90 artar fugl i 10 familiar som reknast som mistelteinspesialistar, men lista over artar som kan nyttegjera seg av desse fruktane er mykje lengre. Dei tettaste banda mellom fugl og plante finnest i tropene, kor eit særleg godt kjend døme er den australske mistelteinfuglen Dicaeum hirundinaceum (Reid 1991).

I Europa vert mistelteinar hovudsakleg spreidde av relativt generaliserte fruktetarar som gråtrost, duetrost, sidensvans og munk (Zuber 2004). Munken heldt som regel frukta mot ei grein og et fruktkjøtet i små bitar; kjerna vert liggande att urøyrd på greina og kan såleis byrja å snylte på denne. Ein einskild fugl kan på denne måten spreie om lag hundre frø om dagen. Trostane og sidensvansen svelger på si side frukten heil, og skil dei intakte frøa ut gjennom ekskrementa sine. På grunn av eit klissete lag av eit stoff som kallast viscin klistrar frøa seg enkelt til greinar fuglane gjer frå seg på.

Det finnest fleire andre misteltein-artar i Europa enn berre Viscum album. Dette er dei oransje fruktane til Loranthus europaeus, som finnest i Sentral- og Søraust-Europa. Til skilnad frå V. album feller L. europaeus blada sine om vinteren.

Historia om fuglane og plantene som hjelper kvarandre med å overleva er interessant fordi det ofte ser ut til at samarbeidstilhøva er særs unge. Når ein fugl og ein misteltein har eit tett gjensidig nytteforhold er det lett å tenkja at dei har evolvert saman og vevd seg til eit stadig tettare samarbeid over evolusjonær tid – såkalla sam-evolusjon.

Dette passar derimot ikkje med fakta. Dei fleste mistelteinartane i Australia høyrer til grupper som har levd isolert frå andre mistel-teinar i over 70 millionar år, medan forfedrane til mistelteinfuglen dei lever saman med først dukka opp på kontinentet i Pliocentida – over 65 millionar år seinare (Reid 1991). Endå nyare samliv kan observerast i USA, der europeisk misteltein Viscum album blei innført rundt 1900. På dette kontinentet vert planta spreidd av to lokale fugleartar, vandretrost (Turdus migratorius) og einersidensvans (Bombycilla cedrorum) (Zuber 2004).

Sidensvans (Bombycilla garrulus), ein vandrande fruktetar som m.a. et mykje misteltein. I Sverige ser det ut til at dette er den viktigaste spreiaren av planta.

Tilpassingane til misteltein-etarane og plantane ser såleis ut til å ha skjedd på samfunns-nivå: evolusjonen har ikkje skjedd som samspel mellom artar, men mellom økologiske grupper av artar. Resultatet er at avhengigheits-forholda mellom mistelteinar og mistelteinspesialistar er provisoriske, midlertidige alliansar kor ein av partane når som helst kan bytast ut med ein annan art med tilsvarande funksjon. Det er ikkje så nøye kven som et bèra dine, så lenge det blir gjort (sjå Reid 1991).

Det er eit ope spørsmål om desse innsiktane er overførbare til andre grupper av artar som lever saman provisorisk, som for eksempel blømande plantar og pollinerande insekt. Mistelteinane gjev oss grunn til å tru at spesialiserte samliv ikkje treng å vera evolusjonært gamle, og at mange system såleis vil tåla at det biologiske mangfaldet endrar seg noko. Fordi fleire artar er i stand til å fylle same funksjon, kan dei overlevande artane ekspandera til å fylla «tomme» nisjer som respons på artsutryddingar. Dette betyr ikkje at me må slutta å uroa oss over tap av biologisk mangfald – tvert imot er det når ein art døyr ut at me treng resten av artsmangfaldet mest. Dersom mistelteinfuglen døyr ut, finnest det andre fruktetande fuglar i Australia som kan ta over jobben, men jo færre artar som finnest til å gjera ein viss jobb, jo meir sårbart vert systemet for populasjonssvingningar og sjukdomsutbrot innanfor einskildartar.

Andre spanande juleplanter inkluderar kristtorn, julestjerne og julerose; som eg forhåpentlegvis får somla meg til å skriva noko om i god tid før dei blir aktuelle att til neste år.

Referansar:

Reid, N. 1991. Coevolution of mistletoes and frugivorous birds? Australian Journal of Ecology 16, 457-469
Vidal-Russell, R. & Nickrent, D.L. 2008. The first mistletoes: Origins of aerial parasitism in Santalales. Molecular Phylogenetics and Evolution 47, 523-537
Zuber, D. 2004. Biological flora of Central Europe: Viscum album L. Flora – Morphology, Distribution, Functional Ecology of Plants 199, 181-203
Zuber, D. & Widmer, A. 2000. Genetic evidence for host specificity in the hemi-parasitic Viscum album L. (Viscaceae). Molecular Ecology 9, 1069-1073

Frå luseflugene sitt liv: Når parasittar viser samfunnsansvar

Ornithomyia avicularia, ei av dei vanlegaste lusflugene i Skandinavia

Eit parasittisk levevis kan vera problematisk, av mange årsakar. Du er for det første avhengig av å leva i eller på ein organisme som aller helst ikkje vil ha deg der, og som altså aktivt går inn for å få deg vekk gjennom åtferdsmessige, anatomiske og fysiologiske forsvarsverk. Vidare er det vanskeleg å få formeira seg når ein lever på ein einskildvert isolert frå andre bestandar – både det å møta partnarar og å sørga for OK oppveksttilhøve for avkommet kan by på problem. Likevel er parasittisme ein særs utbreidd strategi i dyreriket, og løysingane ulike grupper har funne på for å løysa utfordringane sine kan vera særs fascinerande.

Ei av mine favorittgrupper av parasittar å arbeida med er lusflugene, Hippoboscidae. Dette er ei familie av sære fluger som lever mesteparten av liva sine klort fast i pels eller fjørdrakt hjå fuglar eller pattedyr, bortsett frå i puppestadiet sitt. Til dette tilsynelatande enkle livet har dei utvikla mange spesialiserte tilpassingar; dei har særs flattrykte kroppar, krumme og kraftige klør og ikkje minst ei formeiringsstrategi som skil seg markant frå andre insekt sine levesett: I staden for å legga egg før dei levande ungar som dei forar med «mjølk»!

Hjortelusfluge, Lipoptena cervi.

Lusflugene sine larver lever gjennom alle larvestadia sine inne i mor si, og tek til seg næring frå særskilde kjertler fluga har i bakkroppen. Det varierar litt mellom artane kor mora før den utvaksne larva; artar som lever på fugl let barnet sitt få veksa opp i reiret til verten, medan artar som lever på pattedyr berre let avkommet falla i bakken. Med ein gong larva er i friluft forpuppar ho seg, før det vert klekt nye fluger som flyg ut i verda for å leita opp vertar. Sidan kvar ho berre kan bera på ei larve av gongen er dei vaksne insekta nøydde til å leva relativt lenge for å få mange nok avkom; sauelusfluga Melophagus ovinus lever til dømes i 4-6 månadar og set i dette tidspunktet mellom 10 og 20 nye lusfluger til verda.

Det eg synest er artigast med å samla på lusfluger er den relativt høge sjansen for å finna eksotiske artar. Dei fleste lusflugene ein finn i Norden er riktignok Ornithomyia chloropus og O. avicularia, som begge kan finnest i fjørdrakta til mange ulike fugleartar i Nord-Europa, men ein kan av og til òg finna afrikanske og sør-europeiske artar som har kome nordover med trekkfuglar. Ornithoica turdi lever til dømes i Middelhavsområdet og i Afrika, men vert sporadisk rapportert langt nord for dette – arten er til dømes kjend frå ein grå flugesnappar på Öland i Sverige (Andersson 1985).

Fiskeørn Pandion haliaetus, ein av dei vakraste rovfuglane me har i Noreg. Olfersia fumipennis, havørnlusefluga, er enno ikkje funnen på norske fiskeørnar, men sidan dei har han i Finland burde han kunne finnest i Noreg òg.

Alle desse artane er generalistar som kan leve på mange ulike fuglar, men det finnest òg døme på artar med ekstrem vertsspesialisering. Olfersia fumipennis finnest til dømes oftast på fiskeørn, og lever berre unnataksvis på andre rovfuglar. I slekta Crataerina ser det ut til at dei fleste artane er kresne i vertsval; Crataerina hirundinis finnest berre på taksvale (Delichon urbicum), C. melbae på alpeseglar (Apus melba) og C. pallida nesten utelukkande på tårnseglar (Apus apus).

Ei mogleg forklaring på dette er at nærskylde artar ofte lever i ulike habitat for å unngå konkurranse – mange artar kan ofte leva i eit vidare spekter av habitat når dei får ha dei for seg sjølv… I tilfellet Crataerina ser ikkje dette ut til å vera tilfelle. Ei gruppe spanske forskarar som studerte ein blanda koloni med både to svaleartar og to seglarartar fann store mengder C. melbae på alpeseglar, men ingen lusfluger i det heile teke på dei andre artane (Tella et al. 1998). Kanskje har C. melbae vorte så van med hovudverten sin at ho ikkje klarar bruka andre vertar lengre?

Sett i høve til mange andre parasittiske organismar er lusflugene særs mobile, og har lett for å søka opp nye vertar. Det hender riktignok rett som det er at dei tek feil, og prøvar å landa på eit dyr dei ikkje eigentleg er i stand til å leva på; eg har sjølv vorte vurdert som vert både av artane Lipopterna cervi (i Kroatia) og Ornithomyia chloropus (i Noreg). Eg er riktignok ein særs dårleg vert for desse artane, sidan eg 1) verken er eit hjortedyr eller ein fugl, og 2) alltid har med meg små spritglas for å samla inn interessante insekt når sjansen byr seg. Begge gongane resulterte det i at dyret havna i samlingane ved Bergen Museum heller enn at dei fekk lagt nye egg… Kanskje burde eg skriva «seleksjonspress» på visittkortet mitt?

Pseudolynchia canariensis, duelusfluge. Denne arten går særleg på duer, men er funnen på rundt 60 ulike artar. Eit nordisk funn er kjend, frå ein svensk natteramn (Andersson 1985)

Heldigvis for lusflugene høyrer slike situasjonar til unnataka – som regel finn fluga riktig dyr å landa på. Ein kan difor tenkje seg at mange fugleparasittar utan venger vil vera særs misunnelege på sine flygande konkurrentar, men evolusjonen er for løysingsorientert til at misunning er noka vanleg strategi i parasittsamfunna. Om du ikkje kan slå fiendane dine kan du slå lag med dei, seier eit gamalt ordtak, og ved mange høve er det nettopp det som skjer.

Når ei lusfluge flyg frå ein vert til ein annan let ho nemleg ofte nokre av medparasittane sine få haik. Due-lusefluga Pseudolynchia canariensis bèr til dømes ofte med seg midd av artane Myialges anchora og M. lophortyx, som begge lever mesteparten av livet sitt som hudparasittar på fugl. Individa som finnest på lusfluger er som regel gravide hoer, så det kan sjå ut til at dette er ein viktig spreiingsrute for midden. Dette gjeld over heile verda – opp til 54% av italienske og 22-23% av brasilianske lusfluger er infiserte med desse middane (Macchioni et al. 2005, Amaral et al. 2013). I tillegg til midd hender det ofte at fjørlus (Mallophaga) brukar flugene til å kolonisera nye vertar; Keirans (1975) lista heile 405 observerte tilfelle av lusfluger som flyg med lus.

Det er uvisst om dette er til fordel eller ulempe for flugene, men uansett korleis dei ser på det sjølv har dei altså ei viktig rolle i parasittsamfunnet. Samfunnsøkologisk kan me kalla lusflugene for nøkkelartar – dei har ein mykje viktigare funksjon for heile det økologiske systemet enn det ein kan venta ut frå talet på einskildindivid. Skal ein forstå parasittisme på fugl må ein difor ta spesielt omsyn til lusflugene.

Referansar:
– Amaral, H.L.C., Bergmann, F.B., Silveira, T., dos Santos, P.R.S. & Krüger, R.F. 2005. Pseudolynchia canariensis (Diptera: Hippoboscidae): distribution pattern and phoretic association with skin mites and chewing lice of Columba livia (Aves: Columbidae). Journal of Natural History 47, 2927-2936
– Andersson, H. 1985. De svenske lusflugorna. Entomologisk Tidskrift 106, 15-25
– Macchioni, F., Magi, M., Mancianti, F. & Perrucci, S. 2005. Phoretic association of mites and Mallophaga with the pigeon fly Pseudolynchia canariensisParasite 12, 277-279
– Keirans, J.E. 1975. A review of the phoretic relationship between Mallophaga (Phthiraptera: Insecta) and Hippoboscidae (Diptera: Insecta). Journal of Medical Entomology 12, 71-76
– Pizzi, R. 2009. Veterinarians and taxonomic chauvinism: The dilemma of parasite conservation. Journal of Exotic Pet Medicine 18, 279-282
– Tella, J.L., Gajón, A., Gortázar, C. & Osácar, J.J. 1998. High host specificity of Crataerina melbae (Diptera: Hippoboscidae) in a mixed colony of birds. Journal of Parasitology 84, 198-200
– Windsor, D.A. 2002. Equal rights for parasites. Conservation Biology 9, 1-2

Kunsten å koma seg inn i fuglar, del 1

Ravsnigel (Succinea sp.) med Leucocholoridium-parasitt i antenna.

Leicochloridium paradoxum er ein parasittisk flatmakk som finnest i store delar av Europa og delar av Nord-Amerika. Mesteparten av livet sitt lever han som egg eller larve, men han kan berre formeira seg i tarmen på fuglar. I dette biletet ser me korleis L. paradoxum oppførar seg i det siste larvestadiet sitt, kor makken lever som parasitt i landsniglar (her ravsnigel, Succinea sp.)

Egga til flatmakken vert spreidd med fuglemøk og havnar rundt omkring i landskapet. Når ein uheldig snigel kjem til å eta eit av egga førar dette til klekking, og det første larvestadiet vert fødd og kravlar ut i snigelen sin mage. Her går makken gjennom store endringar i utsjånad, og utviklar lange utvekstar i retning snigelen sine augestilkar.

Succinea putris utan parasittar i augestilken.

I biletet over ser me korleis dette ser ut til slutt. Makklarva har her fått eit karakteristisk stripemønster som kan minne om ei feit og saftig sommarfugllarve. I tillegg øydelegg makken delar av auga til snigelen og gjer verten sin blind. På denne måten syt makken både for at snigelen ser ut som eit herremåltid for fuglar, og at han mistar evna til å finna gode mørke stadar å gøyme seg på.

Dei lekre sommarfugllarvene makken etterliknar er fristande for mange småfuglar, og dei parasitterte sniglane vert difor fort etne. På denne måten havnar makken akkurat der han har lyst til å vera – på innsida av ein fugl, der han kan møta andre makk. Den romantiske stemninga som då oppstår førar til at makkane lagar små makk-unger som dei sender ut i verda for å torturera nye sniglar.

Kompliserte livssyklusar som dette, kor ein parasitt brukar og manipulerar ein mellomvert for å koma seg inn i kroppen til sluttverten sin, er vanlege i naturen. Når ein ser korleis Moder Jord turar på, er det rart ingen har varsla barnevernet enno.