Category Archives: Botanikk

Moro med misteltein

Misteltein er eviggrøne. Dette eksemplaret veks i Libanon og er ikkje namngjeve, men eg reknar med at det høyrer til i Viscum album-gruppa av artar/underartar.

Det er ikkje berre under mistelteinen det skjer interessante ting. Av alle dei spanande plantene ein støyter på i juletida er det nok denne som lever det mest fascinerande livet ute i naturen. I Noreg kjenner me den europeiske mistelteinen, Viscum album, men dette er berre èin av mange representantar for ei stor og ueinsarta gruppe med parasittiske epifyttplantar som finnest over nesten heile verda. Totalt finnest det over 1300 artar misteltein, som alle har sine eigne spanande naturhistorier å by på.

Den grunnleggande oppbygginga til ein misteltein er nokonlunde den same for alle artane. Vekstforma er epifyttisk, det vil seie at dei veks på andre planter; i dette tilfellet tre. Vidare er mistelteinar parasittiske; særskild tilpassa røter som kallast haustoria borar seg inn i vedvevet til vertsplanta og tek til seg næringsstoff og vatn. Sidan planta har grøne blad og difor klorofyll er ho som regel sjølvforsynt med energi, sjølv om mange av artane får delar av energien sin frå verten dei veks på.

Ein representant for den sørlege mistelteingruppa Misodendron

Som biologisk systematikar gjer det meg litt vondt å skriva om misteltein som ei gruppe – ordet vert nemleg brukt om fleire ulike ættelinjer av planter som har utvikla same vekstforma uavhengig av kvarandre. Biologisk systematikk handlar om å rekonstruera evolusjons-historiske eller fylogenetiske slektskap, og mistelteinane ser ikkje ut til å ha nokon felles stamfar som dei ikkje delar med andre planteslekter og -familiar. Meir spesifikt høyrer mistelteinane til tre ulike familiar, Loranthaceae, Santalaceae og Misodendraceae; kor dei to første òg omfattar buskar eller lianar i tillegg til epifyttane. Desse familiane er likevel i nær slekt med kvarandre, og høyrer til i gruppa Santalales (Vidal-Russell & Nickrent 2008).

Dei fleste artane i Santalales levar parasittisk på andre vedplantar, og det kan synest som om den felles forfaren til gruppa snylta på røter. Misteltein-måten å leva på, som parasitt oppe i trea, ser ut til å ha oppstått ved fem ulike høve i evolusjonen, og i fire av desse tilfella har ein gode indikasjonar på at stamforma var ein liane som både parasitterte røter og greiner. Evolusjonen har altså gått frå bakken til tretoppane ved hjelp av klatring.

Skjematisk framstilling av mistelteinevolusjon. Alle fire vekstformene finnest i nolevande Santalales, og det er fordelinga deira på greinane i evolusjonstrea som fortel forskarane at evolusjonen har gått frå rotparasittar via lianar til misteltein.

Skjematisk framstilling av mistelteinevolusjon. Alle fire vekstformene finnest i nolevande Santalales, og det er fordelinga deira på greinane i evolusjonstrea som fortel forskarane at evolusjonen har gått frå rotparasittar via lianar til misteltein.

Det femte mistelteintilfellet heiter Misodendron og er knytt til sørbøk Nothofagus; og lever saman med denne i tempererte skogar sør i Sør-Amerika. Sidan lianar har tungt for å overleva i tempererte strøk kan det godt vera at desse sør-mistelteinane òg har evolvert på same måte som dei andre fire mistelteingruppene; men at alle mellomformene mellom rotparasittar og trelevande parasittar altså har døydd ut. Dette er vanskeleg å vita noko om; men mykje kan ha skjedd på dei rundt 80 millionar åra som har gått sidan forfedrane til Misodendron skilde seg frå forfedrane til sine næraste nolevande slektningar i familien Schoepfiaceae.

Blømande europeisk misteltein

Dei europeiske mistelteinane høyrer til i ein familie som kallast Santalaceae, kor misteltein-vekstforma har oppstått heile tre gongar. Den eldste av desse ættelinjene er stundom rekna som ei eiga familie, Viscaceae, og er representert med ein einskild art i Nord- og Sentraleuropa. Europeisk misteltein Viscum album finnest i Europa nord til Oslofjorden, og kan veksa på mange ulike treslag; den nordlege underarten utelukkande på lauvtre som osp, lind og eple. Lenger sør i Europa finnest det òg misteltein på bartre; ein underart abietis på edelgran og ein austriacum på gran, furu og lerk. Dei tre underartane er enklast å skilja på vertsval, men det finnest òg små skilnadar i morfologi og genetikk (Zuber & Widmer 2000).

Mistelteinfugl (Dicaeum hirundinaceum) – ein nyttig alliert og flittig gjest hjå fleire australske mistelteinartar.

Misteltein spreier seg frå tre til tre ved hjelp av små steinfrukt som alle andre enn røynde botanikarar og hardcore pedantar ville kalla bèr. Desse vert stort sett etne og spreidde av fuglar, ofte av artar som har spesialiserte mutualistiske tilhøve til planta. Det finnest 90 artar fugl i 10 familiar som reknast som mistelteinspesialistar, men lista over artar som kan nyttegjera seg av desse fruktane er mykje lengre. Dei tettaste banda mellom fugl og plante finnest i tropene, kor eit særleg godt kjend døme er den australske mistelteinfuglen Dicaeum hirundinaceum (Reid 1991).

I Europa vert mistelteinar hovudsakleg spreidde av relativt generaliserte fruktetarar som gråtrost, duetrost, sidensvans og munk (Zuber 2004). Munken heldt som regel frukta mot ei grein og et fruktkjøtet i små bitar; kjerna vert liggande att urøyrd på greina og kan såleis byrja å snylte på denne. Ein einskild fugl kan på denne måten spreie om lag hundre frø om dagen. Trostane og sidensvansen svelger på si side frukten heil, og skil dei intakte frøa ut gjennom ekskrementa sine. På grunn av eit klissete lag av eit stoff som kallast viscin klistrar frøa seg enkelt til greinar fuglane gjer frå seg på.

Det finnest fleire andre misteltein-artar i Europa enn berre Viscum album. Dette er dei oransje fruktane til Loranthus europaeus, som finnest i Sentral- og Søraust-Europa. Til skilnad frå V. album feller L. europaeus blada sine om vinteren.

Historia om fuglane og plantene som hjelper kvarandre med å overleva er interessant fordi det ofte ser ut til at samarbeidstilhøva er særs unge. Når ein fugl og ein misteltein har eit tett gjensidig nytteforhold er det lett å tenkja at dei har evolvert saman og vevd seg til eit stadig tettare samarbeid over evolusjonær tid – såkalla sam-evolusjon.

Dette passar derimot ikkje med fakta. Dei fleste mistelteinartane i Australia høyrer til grupper som har levd isolert frå andre mistel-teinar i over 70 millionar år, medan forfedrane til mistelteinfuglen dei lever saman med først dukka opp på kontinentet i Pliocentida – over 65 millionar år seinare (Reid 1991). Endå nyare samliv kan observerast i USA, der europeisk misteltein Viscum album blei innført rundt 1900. På dette kontinentet vert planta spreidd av to lokale fugleartar, vandretrost (Turdus migratorius) og einersidensvans (Bombycilla cedrorum) (Zuber 2004).

Sidensvans (Bombycilla garrulus), ein vandrande fruktetar som m.a. et mykje misteltein. I Sverige ser det ut til at dette er den viktigaste spreiaren av planta.

Tilpassingane til misteltein-etarane og plantane ser såleis ut til å ha skjedd på samfunns-nivå: evolusjonen har ikkje skjedd som samspel mellom artar, men mellom økologiske grupper av artar. Resultatet er at avhengigheits-forholda mellom mistelteinar og mistelteinspesialistar er provisoriske, midlertidige alliansar kor ein av partane når som helst kan bytast ut med ein annan art med tilsvarande funksjon. Det er ikkje så nøye kven som et bèra dine, så lenge det blir gjort (sjå Reid 1991).

Det er eit ope spørsmål om desse innsiktane er overførbare til andre grupper av artar som lever saman provisorisk, som for eksempel blømande plantar og pollinerande insekt. Mistelteinane gjev oss grunn til å tru at spesialiserte samliv ikkje treng å vera evolusjonært gamle, og at mange system såleis vil tåla at det biologiske mangfaldet endrar seg noko. Fordi fleire artar er i stand til å fylle same funksjon, kan dei overlevande artane ekspandera til å fylla «tomme» nisjer som respons på artsutryddingar. Dette betyr ikkje at me må slutta å uroa oss over tap av biologisk mangfald – tvert imot er det når ein art døyr ut at me treng resten av artsmangfaldet mest. Dersom mistelteinfuglen døyr ut, finnest det andre fruktetande fuglar i Australia som kan ta over jobben, men jo færre artar som finnest til å gjera ein viss jobb, jo meir sårbart vert systemet for populasjonssvingningar og sjukdomsutbrot innanfor einskildartar.

Andre spanande juleplanter inkluderar kristtorn, julestjerne og julerose; som eg forhåpentlegvis får somla meg til å skriva noko om i god tid før dei blir aktuelle att til neste år.

Referansar:

Reid, N. 1991. Coevolution of mistletoes and frugivorous birds? Australian Journal of Ecology 16, 457-469
Vidal-Russell, R. & Nickrent, D.L. 2008. The first mistletoes: Origins of aerial parasitism in Santalales. Molecular Phylogenetics and Evolution 47, 523-537
Zuber, D. 2004. Biological flora of Central Europe: Viscum album L. Flora – Morphology, Distribution, Functional Ecology of Plants 199, 181-203
Zuber, D. & Widmer, A. 2000. Genetic evidence for host specificity in the hemi-parasitic Viscum album L. (Viscaceae). Molecular Ecology 9, 1069-1073

Munkehetta og sex-slavane hennar: Seksuelt misbruk som luktar møk og kadaver

Flekkmunkehette, Arum maculatum

Solskinnshistoria om blomen og bia er ein gjengangar når ein skal fortelja barn om sex. Eg har eit litt ambivalent syn på dette, sidan eg ikkje er heilt samd i seksualmoralen denne anekdota illustrerer: Tilhøvet mellom eit flittig lite insekt som får mat og ein blome som får spreidd pollenet sitt er anten prostitusjon, fordi blomen betalar for sex, eller ekstrem promiskuøsitet sidan insektet flyg frå blome til blome. Det finnest derimot langt verre døme enn dette, som i endå mindre grad er gode føredøme for den oppveksande slekt. Det er særs mange gnitne planter som utnyttar insekta sine på det grovaste utan å gje dei noko tilbake.

Eit døme på dette, som eg skal ta for meg i dag, er myrkonglefamilien Araceae og meir spesifikt munkehetteslekta, Arum. Dette er ei gruppe med planter som hovudsakleg finnest aust i Middelhavsområdet, i Midtausten og Nord-Afrika, men òg med nokre få artar i Europa nord til Irland og Storbritannia. 28 artar er kjende i dag. Dei staselege blomene er typiske for familien, som òg omfattar den populære stoveplanta fredslilje (Spathiphyllum wallisii): eit kølleforma spadix med mange små blomar er omkransa av eit einskild bladliknande organ spathe (orsak at eg ikkje veit kva desse omgrepa heiter på norsk).

Det er med spadix planta trekk til seg dei intetanande stakkars insekta ho utnyttar på det grovaste. Dette organet består av tre distinkte seksjonar: nedst er det eit lag av ho-blomar, som vert fulgd av eit lag med hann-blomar som produserar og ber pollen. Desse ligg begge skjult inne i sjølve blomen. Det ein kan sjå av spadix frå utsida er eit langt, porøst og kølleforma lokkeorgan, som eg hadde fortalt grove vitsar om viss eg ikkje hadde vore så sjokkert over planta si usympatiske framferd.

Detalj av blomen til Arum maculatum. Frå venstre ser me store ho-blomer, små hann-blomar, klissete «fengsels»-hår og rota til spadix. Øvst ser me ein stakkars hjelpeslaus Psychoda som planta heldt innesperra som sex-slave.

Lokkeorganet til spadix skil nemleg ut varme og lukt for å trekka til seg intetanande insekt. Lukta varierar frå art til art, men kan som regel minna om rotnande kadaver og/eller ekskrement og urin. Dette er som kjend fine omgjevnadar for mange insekt, som kjem flygande i von om at dette vil vera bra stadar å legga egg. Til skilnad frå dei fleste sympatiske blomar, som lokkar til seg insekt og gjev dei nektar som løn for strevet, har munkehetteslekta ikkje anna enn lokkemiddel. Spadix luktar ikkje berre himmelsk av kadaver og ekskrement; han er òg veldig sleip og glatt, og insekt som prøvar landa på han dett ned i botnen av blomen. Her vert dei sperra inne av ei rad med hår som veks over hannblomane, og vert såleis fanga inne i blomen heilt til neste dag. Då fell håra av, og dei små insekta flyg ut i verda med masse pollen fast i håra sine (Gibernau et al. 2004).

Arum sine luktstoff ser ut til å vera særs spesifikt skreddarsydd for å tiltrekka seg akkurat dei riktige insekt-artane. Arum maculatum, som er den best studerte arten, fangar nesten utelukkande sommarfuglmygg-arten Psychoda phalaenoides med luktstoffet sitt. Andre artar vel andre insekt; Arum hygrophilum brukar t.d. Psychoda cinerea, og A. italicum føretrekk kombinasjonen Psychoda crassipenis og P. pusilla (Lack & Diaz 1991, Kite et al. 1998, Albre et al. 2003). I tillegg til sommarfuglmygg i slekta Psychoda finnest det artar som likar springfluger (familien Sphaeroceridae) eller rovbiller (Staphylinidae). Slik spesialisering er fordelaktig for planta, sidan sjansen for å bli befrukta av pollen frå feil art då vert mindre. Insekta sjølv får derimot ingenting igjen – for dei er det heile berre bortkasta tid.

Eg vil råda alle lesarane mine til å ikkje bli med munkehetter heim, uansett kor mykje møk og kadaver dei tilbyr. Planter kan vera nokre skikkelege dritsekkar.


(takk til Torbjørn Kornstad for ein nyttig korreks på norske plantenamn)
Referansar
:
– Albre, J., Quilichini, A. & Gibernau, M. 2003. Pollination ecology of Arum italicum (Araceae). Botanical Journal of the Linnean Society 141, 205-214
– Gibernau, M., Macquart, D. & Przetak, G. 2004. Pollination in the genus Arum – a review. Aroideana 27, 148-166
– Kite, G. C., W. L. A. Hetterrscheid, M. J. Lewis, P. C. Boyce, J. Ollerton, E. Cocklin, A. Diaz &
M. S. J. Simmonds. 1998. Inflorescence odours and pollinators of Arum and Amorphophallus (Araceae). ss. 295–315. In : Reproductive Biology. Owens S.J. and Rudall P.J. (eds.). Royal Botanic Gardens, Kew.
– Lack, A.J. & Diaz, A. 1991. The pollination of Arum maculatum L. – a historical review and new observations. Watsonia 18, 333-342

Som ein vêrsjuk fiolin

Døme på billig fiolin.

Døme på billig fiolin.

Min andre store interesse, etter naturhistorie, er musikk. Det er lite som kan måla seg med ein god melodi og nokre vakre harmoniar, anten ein ser på, høyrer på eller er med å spela sjølv. For tida spelar eg gitar, mandolin, tangentar og bass tåleleg bra og trakterar banjo, fiolin og munnspel på grunnleggande nivå. Av desse instrumenta er det berre bassen som ikkje er representert i samlinga mi…

Sidan eg samlar i bredda på musikkinstrument er ingen av instrumenta særleg fine og dyre – eg investerar heller i tre-fire brukbare instrument enn i eit eksemplarisk eit; sjølv om lyden kan variera stort mellom ulike instrumentmakarar. Det er difor lite truleg om eg nokonsinne kjem til å få eit skikkeleg prestisjefylt kvalitetsinstrument i hende.

Stradivarius slik Edgar Bundy (1893) forestilte seg han

Den mest kjende instrumentmakaren gjennom tidene var den italienske fiolinmakaren Antonio Stradivari, betre kjend som Stradivarius (1644-1737). Han var ein dyktig handtverkar som lagde mange ulike slags instrument; mellom anna bratsjar, celloar, mandolinar, gitarar og harper. Mest kjend er han nok for fiolinane sine, som har ei sterk tiltrekkingskraft på klassiske musikarar og instrumentsamlarar verda over. Verdas dyraste musikkinstrument var ein stradivariusfiolin som blei selgd på auksjon i 2011 for 9,8 millionar pund – nesten 100 millionar kroner!

Mange har lurt på kva det er som gjer stradivariusane til så gode instrument. Dette er eit komplisert spørsmål som sannsynlegvis har fleire riktige svar, men eit av svara har med treverk å gjera. Tre som veks i ulike miljø og til ulik tid vil òg ha ulike tonale eigenskapar på grunn av skilnadar i t.d. tettleik og elastisitet. Mykje av denne variasjonen kjem av dei klimatiske tilhøva til treet – temperatur, nedbør og soldøger har stor innverknad på kor lang og stabil vekstsesongen til treet er, og såleis på korleis treet veks.

Med unnatak av palmer og nokre få andre grupper av planter veks dei fleste tre frå midten og utover. Veksten skjer i ulikt tempo ulike delar av året, proporsjonalt med kor mykje lys treet får. Når ein vekstsesong sluttar oppstår det eit tydeleg skilje i treverket, sidan tidleg og sein ved har ulike eigenskapar. Det oppstår årringar.

På same måte som det er skilnad på vekstvilkåra tidlig og seint i sesongen, er det skilnad på geografiske område og på ulike år. Eit år med tidleg vår og sein vinter vil vise seg i årringene som ein breiare ring, sidan det vil bli produsert meir ved over ein lengre vekstsesong. På same måten vil eit dårleg år gje ein smal ring. Studiet av årringar er eit fruktbart forskingsfelt som gjev verdifulle innsiktar til fag som arkeologi, paleoøkologi, fortidsklima og altså organologi – studiet av musikkinstrument.

Tida Stradivari levde på var prega av naturlege klimaendringar på grunn av redusert solaktivitet. Perioden frå slutten av middelalderen til midten av 1800-talet kallast ofte for «Den lille istida», og det første klimatiske minimumet skjedde om lag medan Stradivari var aktiv. Treverket han brukte i fiolinane sine kom frå skog sør i Alpane nær verkstaden hans i Cremona nord i Italia. Sidan effektane av klimaendringar ofte er sterkast i fjella forandra desse skogane seg markant med nedkjølinga: dei lange vintrane og korte somrane førte til uvanleg små, tette årringar.

Stor kunst kjem frå djup liding og hardt arbeid, seier dei. I tilfellet Stradivari var det treet som sto for lidinga.

I vår tid er det vesentleg betre vekstvilkår for trea i Alpane – somrane er gjennomsnittleg lengre, vintrane kortare og tilgongen på karbon i lufta er høgare enn på mange hundre år. Dette er dårlege nyhende for dagens instrumentmakarar; sidan kvaliteten på treet såleis går ned. Det finnest heldigvis andre måtar enn global nedkjøling å få til treverk med dei same akkustiske eigenskapane som Stradivari sine verutsatte graner: Sveitsaren Francis Schwarte har oppdaga at visse soppar som lever i daud ved bryt ned treverket på måtar som gjev liknande effekt som det harde vekstsesongar gjer. Soppen Xylaria longipes manglar f.eks. evna til å bryta ned visse stoff som finnest i tre-cellene, og endrar såleis lite på det indre celleskjelettet når han angrip veden. Treet heldt seg såleis like rigid som vanleg, men vert altså meir porøst.

Fiolinane Schwarte har fått bygd av det sopp-behandla treverket sitt gjer det gjennomgåande særs bra i blindtestar, og skal visstnok ikkje stå tilbake for Stradivari sine originalar i klang og akkustikk. Det er riktignok mindre mystikk knytt til metodane til Schwarte enn dei Stradivari brukte, og det er framleis betre klang i Stradivarius-namnet enn i både Schwarte og Xylaria

Derimot vil kombinasjonen av god lyd og låg pris vera fristande for eit stort publikum som i dag berre kan drøyma om å spela på klangfulle antikvitetar i Stradivarius sin liga. Schwarte sin teknologi kan demokratisera kvalitetsfiolinar på ein måte som ikkje har vore mogleg tidlegare, og gjera at ivrige amatørar som meg vil kanskje sleppa å måtte gnikka på kinesiske finèrprodukt? Eg trur både eg og naboane mine vil setja pris på det dersom eg byttar ut fiolinen eg har no med ein Schwarte før eller seinare….

Grøne jegarar i myra: All the while we do it soldoggystyle

Rundsoldogg, Drosera rotundifolia, med nokre stakkars fortapte fjørmygg.

Ei av dei viktigaste faktorane som styrar kvar ei plante kan veksa er tilgongen på nitrogen, som dei treng til å laga protein og DNA. Ulike planteartar har ulike krav til kor mykje nitrogen dei treng, og mange har eigne tilpassingar for å sørga for å få tak i stoffet. Eit døme er erteplantefamilien (Fabaceae), som har spesialiserte strukturar i røtene sine der det lever symbiotiske cyanobakteriar som kan fiksera nitrogen frå omgjevnadane. Eg skal derimot i dag ta for meg ein noko annan strategi – planter som fangar og et dyr.

Dionaea muscipula, ei subtropisk våtmarksplante frå Nord-Amerika.

Trangen til å eta kjøt har oppstått minst seks ulike gongar i planteriket; og det finnest fire ulike hovudstrategiar for å fanga bytte (Ellison & Gotelli 2009). To av desse finnest berre hjå tropiske og subtropiske arter; nemleg klappfellestrategien til Dionaea muscipula og fallfellestrategien som har oppstått i fire ulike familiar.

Ei fangstmetode som kan observerast hjå norske kjøtetande planter er «vakuumfangst» – vassplanta blærerot Utricularia spp har spesielt utforma blærer på bladstilkene. Blærene har undertrykk, og er utstyrt med små følehår ved opningene sine. Når nokre stakkars små mygglarver eller vasslopper kjem i kontakt med desse følehåra opnar blæra seg, og byttedyret vert sugd inn i planta der det vert middag.

Den vanlegaste jaktteknikken for kjøtetande planter er nok likevel «flugepapir»-strategien, der planta produserar klister som heldt insektet fast når det landar på blada. I Noreg kjenner me dette frå soldogg (Drosera spp) og tettegras (Pinguicula vulgaris), og det er nettopp soldoggen som er hovudfokus for denne artikkelen.

Det er kjend over 190 artar soldogg frå heile verda, med det største artsmangfaldet i Australia. I Europa førekjem tre artar, som alle òg finnest i Noreg – rundsoldogg Drosera rotundifolia, dikesoldogg D. intermedia og smalsoldogg D. anglica. Ein kan lett kjenna slekta att på at blada er utstyrt med lange tentaklar, som ytst bèr ei klissete doggdrope. Når eit insekt kjem i kontakt med denne doggdropa set det seg fast, og bladet krøllar seg saman rundt byttet. Slik kjem det stakkars insektet i kontakt med fleire tentaklar, og klistrar seg endå meir fast.

Smalsoldogg som har fanga ei stakkars fluge.

Økologisk teori tilseier at når to nært skylde artar lever i lag treng dei å vera ulike i levesett for at ikkje den eine arten skal utkonkurrera den andre. Ein kan difor tenkje seg at kjøtetande planter vil prøva å utnytta ulike slags byttedyr når dei veks i lag; og ved første augnekast kan det sjå slik ut: Thum (1986) studerte rundsoldogg og dikesoldogg på ei myr i Tyskland og fann tydelege skilnadar på kva insektgrupper som vart fanga på blada deira. Den lågtliggande rundsoldoggen var til dømes særs glad i spretthaler medan den erekte dikesoldoggen føretrakk flygande insekt, særleg mygg. Når desse dataene blei analysert på nytt av Ellison & Gotelli (2009) kom det derimot fram at det var MEIR overlapp mellom artane sine fødeval enn forventa! Det same såg ut til å vera tilfelle for fleire andre sameksisterande kjøtetande planter.

Til å vera så usympatiske, er soldogg veldig vakre skapningar.

Det finnest derimot tilfelle der konkurranse om føde har vorte eintydig påvist hjå soldogg: Thum (1989) observerte ved fleire høve at maur av artane Formica picea, Leptothorax acervorum og Myrmica scabrinodis rutinemessig plyndra bytte frå soldoggblad, og ville finna ut kor viktig dette var. Han tok difor med seg ei stor krukke med bananfluger og klistra dei på soldoggblad i myra si, og talte kor mange av flugene som framleis var i blada dagen etter. Heile 71% av flugene på rundsoldoggen blei stolne i løpet av dei første 24 timane; noko som passa godt med observasjonane hans av maur på raid. Nokre spissfindige utrekningar seinare konkluderte han med at maur i myra stal seks gongar sin eigen vekt frå dei forsvarslause soldoggplantene i løpet av ein sesong! Det ser med andre ord ikkje ut til at maurskulen har Klatremus og de andre dyrene i Hakkebakkeskogen på pensum – stolen mat er ei særs viktig matkjelde for myrlevande maur.

Referansar
– Ellison, A.M. & Gotelli, N. J. 2009. Energetics and the evolution of carnivorous plants – Darwin’s ‘most wonderful plants in the world’. Journal of Experimental Botany 60, 19-42
– Thum, M. 1986. Segregation of habitat and prey in two sympatric carnivorous plant species, Drosera rotundifolia and Drosera intermedia. Oecologia (Berlin) 70, 601-605
– Thum, M. 1989. The significance of opportunistic predators for the sympatric carnivorous plant species Drosera intermedia andDrosera rotundifolia. Oecologia (Berlin) 81, 397-400